Landbouwetenskappe

Watter lys toon die vlakke van organisasie in die korrekte volgorde, van die kleinste tot die grootste?

’n Boer tel 80 skape wat in een kamp wei. Op watter vlak van organisasie is hierdie groep skape?

’n Dam, die visse en riete daarin, en sy water, modder en sonlig vorm saam ’n:

Watter een van hierdie beskryf ’n aanpassing?

Die grasveld-, savanna- en woestynstreke van Suider-Afrika is elk ’n voorbeeld van ’n:

Watter een van hierdie is ’n fisiografiese (landskap-) faktor?

Gewasse aan die suidwaarts gekeerde kant van ’n heuwel bly koeler en meer skaduryk as gewasse aan die noordwaarts gekeerde kant. Watter faktor verklaar dit?

Grondtekstuur, gronddiepte, grondwater en grondvrugbaarheid hoort almal by watter groep abiotiese faktore?

Vrugteboorde hoog teen ’n berg word deur ryp beskadig, maar boorde aan sy voet nie. Watter fisiografiese faktor verklaar die verskil die beste?

Watter lys bevat net klimaatsfaktore?

Watter een van hierdie organismes is ’n produsent?

Wat is die rol van ontbinders in ’n ekosisteem?

’n Slang eet ’n padda en die padda eet insekte wat gras vreet. In hierdie ketting is die padda ’n:

Watter een van hierdie is ’n primêre verbruiker?

Dooie blare op ’n bosvloer vrot en hul voedingstowwe keer terug na die grond. Watter organismes is hoofsaaklik daarvoor verantwoordelik?

In die voedselketting gras → sprinkaan → akkedis → valk, wat wys die pyle?

In die ketting gras → sprinkaan → padda → slang, watter organisme is die tersiêre verbruiker?

’n Siekte maak al die paddas dood wat sprinkane in ’n voedselweb geëet het. Wat is die waarskynlikste onmiddellike uitwerking op die sprinkane?

’n Energiepiramide het 20 000 eenhede energie by die produsente, en ongeveer een tiende gaan na elke volgende vlak. Hoeveel eenhede bereik die sekondêre verbruikers?

Waarom is daar minder energie by elke hoër vlak van ’n voedselpiramide?

Watter proses verander vloeibare water uit die see in waterdamp?

Plante verloor waterdamp deur hul blare. Hierdie proses heet:

Bakterieë in die wortelknoppies van ’n lusernplant verander stikstofgas uit die lug in ’n vorm wat die plant kan gebruik. Hierdie proses heet:

Watter proses verwyder koolstofdioksied uit die lug om plantmateriaal te bou?

’n Boer verwyder al die bome van ’n helling. Watter verandering is ’n direkte gevolg van minder transpirasie?

’n Bosluis suig die bloed van ’n koei. Hierdie interaksie is:

By watter interaksie trek albei organismes voordeel?

Twee bulle in ’n klein kamp veg oor een groen kol gras en albei verloor kondisie. Dit is:

’n Uil vang ’n veldmuis in ’n mieliland. Wie trek voordeel en wie word benadeel?

’n Orgidee groei op ’n boomtak en kry lig en steun. Die boom word nie geraak nie. Dit is:

Watter boerderystelsel gebruik kompos en mis en vermy sintetiese kunsmis en plaagdoders?

Watter stelsel is gegrond op die gebruik van plae se natuurlike vyande, soos liewenheersbesies wat plantluise eet?

Plant sonder om te ploeg, gewasreste op die land laat en gewasse wissel is praktyke van watter stelsel?

’n Plaas hou springbokke en rooibokke op natuurlike veld vir vleis, jag en toerisme. Dit is:

Watter stelling beskryf volhoubare boerdery?

’n Voedselketting op ’n plaas is lusern → sprinkaan → akkedis → valk.
Noem die tersiêre verbruiker en verduidelik waarom dit die minste energie van die vier organismes ontvang. (3)

1. Feit-regmerkie: noem die valk as die tersiêre verbruikerLusern is die produsent, die sprinkaan die primêre verbruiker, die akkedis die sekondêre en die valk die tersiêre verbruiker.
2. Feit-plus-verduideliking: energie gaan by elke stap verlore voordat dit die valk bereikEnergie gaan verlore as hitte, in afval en in dele wat nie geëet word nie.
3. Feit-plus-verduideliking: so min energie bly oor aan die einde van die kettingSo bly die valk aan die einde van die ketting met die kleinste hoeveelheid energie oor.

Die tersiêre verbruiker is die valk. Energie gaan by elke stap verlore, as hitte van respirasie, in afval en in dele wat nie geëet word nie. Net ’n klein hoeveelheid energie bly oor om die valk aan die einde van die ketting te bereik, so dit kry die minste.

’n Boer kap al die bome op ’n steil helling bo sy dam af.
Verduidelik TWEE gevolge hiervan vir die waterkringloop op sy plaas. (4)

1. Feit-regmerkie: minder transpirasie omdat daar minder bome is, of minder water sak inBome gee waterdamp af deur transpirasie.
2. Feit-plus-verduideliking: so kom minder waterdamp in die lug en daar is minder reën, of die grondwater en fonteine word nie aangevul nieMinder damp in die lug beteken minder wolke en minder reën.
3. Feit-regmerkie: meer afloop teen die helling afWortels en blare vertraag die water nie meer nie, so meer daarvan loop af.
4. Feit-plus-verduideliking: grond word geërodeer en in die dam ingespoelGrond word in die dam ingespoel en minder water sak in die grond in.

Daar is minder transpirasie, omdat daar minder bome is om waterdamp af te gee. So kom minder waterdamp in die lug en daar is minder reën. Daar is meer afloop, omdat niks die water teen die helling vertraag nie. Die grond word geërodeer en in die dam ingespoel.

Verduidelik hoe ’n lusernoes stikstof tot die grond van ’n plaas kan voeg. (3)

1. Feit-regmerkie: bakterieë in die wortelknoppies van die peulgewasStikstofbindende bakterieë leef in die wortelknoppies van peulgewasse.
2. Feit-plus-verduideliking: hulle verander stikstofgas uit die lug in ’n bruikbare vorm (fiksasie)Hulle verander stikstofgas uit die lug deur fiksasie.
3. Feit-plus-verduideliking: die nitrate of ammonium eindig in die grond waar ander plante dit kan gebruikDie nitrate of ammonium eindig in die grond vir latere gewasse om te gebruik.

Bakterieë leef in die wortelknoppies van lusern. Hulle verander stikstofgas uit die lug in ’n vorm wat die plant kan gebruik, wat fiksasie genoem word. Wanneer die plant vergaan, of deur sy wortels, eindig die nitrate en ammonium in die grond waar latere gewasse dit kan gebruik.

Bosluise suig die bloed van ’n boer se koei. In dieselfde kamp maak ’n jakkals lammers dood.
(a) Noem die interaksie tussen die bosluise en die koei, en sê watter een van die twee benadeel word. (2)
(b) Noem die interaksie tussen die jakkals en ’n lam, en sê watter een van die twee voordeel trek. (2)

1. Feit-regmerkie: die bosluise en die koei is in parasitisme’n Bosluis leef op sy gasheer en voed daarvan.
2. Feit-regmerkie: die koei (die gasheer) is die een wat benadeel wordDie gasheer word benadeel; die parasiet trek voordeel.
3. Feit-regmerkie: die jakkals en die lam is predator en prooiDie jakkals jag die lam.
4. Feit-regmerkie: die jakkals (die predator) is die een wat voordeel trekDie predator kry kos.

Die interaksie tussen die bosluise en die koei is parasitisme. Die koei word benadeel, omdat die bosluise van sy bloed leef. Die jakkals en die lam is in ’n predator-prooi-interaksie. Die jakkals trek voordeel, omdat dit kos kry.

Verduidelik aan ’n Graad 8-leerder waarom ’n voedselketting op ’n plaas nooit baie lank is nie.

Verduidelik aan ’n Graad 8-leerder hoe ’n lusernland die mielies help wat daarna geplant word.

Verduidelik aan ’n Graad 8-leerder die verskil tussen ’n natuurlike ekosisteem en ’n plaas, met veld en ’n mieliland as voorbeelde.