Lewenswetenskappe

Wat beteken portuurbeoordeling in die wetenskap?

Watter stelling is eerder ’n afleiding as ’n waarneming?

Hoekom verander wetenskaplikes ’n verduideliking wat jare lank aanvaar is?

Watter sin beskryf wetenskaplike kennis die beste?

Dokters het eens geglo dat maagsere net deur stres veroorsaak word. Later het bewyse gewys dat ’n bakterie betrokke is, en die behandeling het verander. Wat wys dit van wetenskap?

’n Leerder ondersoek hoe ligintensiteit die hoogte van boontjiesaailinge na tien dae beïnvloed. Wat is die onafhanklike veranderlike?

’n Leerder toets hoe watertemperatuur die tyd beïnvloed wat ’n suikerkubus neem om op te los. Wat is die afhanklike veranderlike?

In ’n toets van hoe die massa kunsmis mielies se groei beïnvloed, watter een is ’n korrek genoemde konstante?

Watter opstelling is die korrekte kontrole vir ’n ondersoek na ’n planthormoon wat op steggies gespuit word?

Sipho toets die uitwerking van sonlig op plantgroei. Plant A staan in volle son met 100 mL water per dag, plant B in skaduwee met 200 mL per dag, en plant C in ’n donker kas met 50 mL per dag. Wat is die hoofgebrek?

Wanneer word ’n ondersoek betroubaar genoem?

Watter verandering maak ’n ondersoek meer betroubaar?

Wanneer word ’n ondersoek geldig genoem?

Groep A meet die rustende polsslag van 3 leerders een keer. Groep B meet 30 leerders drie keer elk. Watter groep se resultate is meer betroubaar, en hoekom?

Lerato vergelyk kunsmis X op mielies in sanderige grond met kunsmis Y op mielies in kleigrond. Sy gebruik 10 plante per groep en herhaal dit 3 keer, en haar resultate stem elke keer ooreen. Watter gevolgtrekking is korrek?

Watter grafiek is die beste om te wys hoe die massa van ’n plant oor 14 dae verander?

Watter grafiek is die beste om die gemiddelde massa van vier verskillende voëlspesies te vergelyk?

Watter beskrywing pas by ’n histogram?

’n Leerder meet die lengte van 100 blare en sorteer hulle in groepe: 0–9 mm, 10–19 mm, 20–29 mm, ensovoorts. Watter grafiek moet geteken word?

’n Leerder teken ’n lyngrafiek van die aantal leerders wat loop, ’n taxi neem, ’n bus neem of per kar kom. Evalueer die keuse.

Hoe word persentasieverandering bereken?

Die massas van vyf boontjiesaailinge is 8 g, 11 g, 9 g, 14 g en 8 g. Wat is die gemiddelde massa?

’n Skool het 200 leerders. Van hulle ry 25 fiets skool toe. Watter hoek verteenwoordig fietsry op ’n sirkelgrafiek?

’n Vywer het 80 paddas in Maart en 60 paddas in Junie. Wat is die persentasie-afname?

Die gemiddelde hoogte van ’n groep saailinge is 14 mm aan die begin en 21 mm aan die einde. Wat is die persentasie-toename in die gemiddelde?

Wat is ’n dwarssnit?

Watter een is ’n reël vir ’n goeie biologiese tekening?

’n Tekening van ’n sel is 60 mm lank. Die werklike sel is 0,06 mm lank. Wat is die vergroting?

’n Tekening is 45 mm lank by ’n vergroting van ×900. Wat is die werklike lengte in µm?

In ’n tekening verteenwoordig ’n lynskaal van 30 mm lank 15 µm. ’n Sel in dieselfde tekening is 60 mm lank. Wat is die werklike lengte van die sel?

’n Leerder het die tabel hieronder. Beskryf hoe om ’n lyngrafiek van hierdie data te teken. (6)
Tabel: Gemiddelde aantal blare op boontjieplante. Week 0: 2; week 1: 4; week 2: 7; week 3: 9; week 4: 12.

1. ’n Opskrif of titel wat albei veranderlikes noemDie rubriek gee ’n punt vir ’n opskrif wat sê wat teen wat gestip word.
2. Korrekte grafiektipe: ’n lyngrafiek, omdat die data oor tyd veranderEksaminators kyk of die tipe by die data pas.
3. Tyd (weke) op die x-as en die gemiddelde aantal blare op die y-as, met byskrifteDie onafhanklike veranderlike kom op die x-as; elke as moet ’n byskrif hê.
4. Eenhede op die asse (weke; aantal blare)Asbyskrifte sonder eenhede verloor die punt.
5. ’n Gepaste skaal met gelyke intervalle op elke as, wat by nul beginOngelyke intervalle verdraai die vorm van die lyn.
6. Punte akkuraat gestip en met ’n lyn verbindAkkurate punte wat in volgorde verbind word, voltooi die rubriek.

Gee die grafiek ’n opskrif wat albei veranderlikes noem, soos die gemiddelde aantal blare op boontjieplante oor vier weke. Teken ’n lyngrafiek, want die data wys verandering oor tyd. Plaas tyd op die x-as en die gemiddelde aantal blare op die y-as, en benoem elke as. Skryf die eenhede tussen hakies, weke en aantal blare. Gebruik op elke as ’n gepaste skaal met gelyke intervalle wat by nul begin, soos 2 blare per blokkie. Stip elke punt akkuraat en verbind dan die punte met ’n liniaal of ’n gladde lyn.

Thabo ondersoek hoe die temperatuur van die water bepaal hoe vinnig gis gasborrels in suikeroplossing maak. Verduidelik hoe hy die ondersoek moet beplan sodat dit geldig en betroubaar is. (5)

1. Onafhanklike veranderlike: hy verander net die watertemperatuurNet een verandering is die kern van ’n geldige toets.
2. Afhanklike veranderlike: hy meet die aantal borrels (of die tyd wat dit neem) in ’n vasgestelde tydperkDie meting moet by die naam genoem word, nie net “die resultate” nie.
3. Noem ten minste twee konstantes, bv. massa gis, volume oplossing, hoeveelheid suikerKonstantes moet by die naam genoem word, nie net “dieselfde toestande” nie.
4. Betroubaarheid: hy herhaal elke temperatuur verskeie kereHerhaling wys dat die resultaat vertrou kan word.
5. Bereken die gemiddelde van die herhalings (of gebruik ’n kontrole by kamertemperatuur) om te vergelyk’n Gemiddelde of ’n kontrole maak van die herhalings ’n regverdige vergelyking.

Hy moet slegs een ding verander, die watertemperatuur, byvoorbeeld 10, 20, 30 en 40 °C. Hy meet die aantal borrels wat by elke temperatuur in twee minute gevorm word. Hy hou die massa gis, die volume suikeroplossing en die hoeveelheid suiker in elke fles dieselfde. Hy herhaal elke temperatuur minstens drie keer sodat die resultate betroubaar is. Hy bereken die gemiddelde van die herhalings en vergelyk dit met ’n kontrole wat by kamertemperatuur gehou word.

’n Leerder teken ’n uiesel in ’n tekening wat 40 mm lank is. Die lynskaal is 10 mm lank en verteenwoordig 50 µm. Bereken die vergroting en die werklike lengte van die sel in µm. Wys jou werk. (4)

1. Skakel om na dieselfde eenheid: 50 µm = 0,05 mmDie eenheidsomskakeling kry in elke nasienriglyn ’n eie punt.
2. Vergroting = grootte van die tekening ÷ werklike grootte = 10 ÷ 0,05 = ×200Metode en waarde saam verdien die punt.
3. Werklike lengte = 40 ÷ 200 = 0,2 mmDie vergroting word op die sel toegepas, nie op die lynskaal nie.
4. Skakel om na µm: 200 µm, met die eenheidDie finale antwoord moet die korrekte eenheid dra.

Skakel eers om na dieselfde eenheid: 50 µm = 0,05 mm. Vergroting = grootte van die tekening ÷ werklike grootte = 10 ÷ 0,05 = ×200. Werklike lengte van die sel = 40 mm ÷ 200 = 0,2 mm. 0,2 mm × 1000 = 200 µm.

Verduidelik aan ’n Graad 8-leerder wat ’n ondersoek ’n regverdige toets maak, en hoekom wetenskaplikes dit herhaal.

Verduidelik aan ’n Graad 8-leerder hoe om te kies tussen ’n lyngrafiek, ’n staafgrafiek, ’n histogram en ’n sirkelgrafiek.

Verduidelik aan ’n Graad 8-leerder hoekom wetenskaplikes soms van mening verander, en hoekom dit ’n sterkpunt is.