Lewenswetenskappe

’n Leerder hou een snytjie brood in ’n klam plastieksak en ’n ander in ’n droë sak. Ná vier dae skryf sy vier sinne. Watter sin is ’n waarneming?

In ’n keusekamer is 18 van 20 pissebedde ná tien minute aan die klam kant gevind. Watter stelling is die afleiding?

Radyssaad (20 per bakkie) is in bakkies met verskillende massas sout in die water geplaas. Die getal wat ná sewe dae ontkiem het, was 18 by 0 g, 12 by 2 g, 5 by 4 g en 1 by 6 g. Watter gevolgtrekking word deur hierdie resultate gestaaf?

’n Wetenskaplike kondig aan dat ’n nuwe kruietee verkoues genees. ’n Ander laboratorium herhaal die toets noukeurig en vind geen effek nie. Wat moet volgende gebeur?

’n Leerder gee grasvoeding aan gras in een skaduryke tuin. Ná vier weke is die gemiddelde hoogte 14 cm vir die gevoede gras en 9 cm vir die ongevoede gras. Watter stelling gaan verder as wat hierdie resultate wys?

’n Leerder kweek tuinkerssaailinge onder rooi, blou en groen sellofaan en meet die hoogte van die saailinge ná vyf dae. Wat is die afhanklike veranderlike?

Doel: om die effek van die massa suiker wat by vaswater gevoeg word op die getal dae wat afgesnyde rose vars bly, te ondersoek. Watter ry noem die veranderlikes korrek?

’n Leerder toets of ’n seewierekstrak die ontkieming van boontjiesaad bespoedig. Sy stel ook ’n bak op waarin die sade net met gewone water natgemaak word. Wat is die doel van hierdie bak?

’n Leerder ondersoek die effek van temperatuur op die oppervlakte brood wat ná ses dae met muf bedek is. Watter lys bevat slegs konstantes?

Bak A bevat kompos, kry elke dag 200 mL water en staan op ’n sonnige vensterbank. Bak B bevat gewone sand, kry elke dag 100 mL en staan in ’n skaduryke hoek. ’n Leerder wil die effek van kompos op die hoogte van tamatiesaailinge toets. Watter verandering maak die toets regverdig?

Watter ry verduidelik die terme geldig en betroubaar korrek?

’n Leerder tel die kropslaaisade wat in een bakkie by elk van drie temperature ontkiem. Watter verandering maak haar resultate meer betroubaar?

’n Leerder herhaal ’n erdwurmtoets drie keer en teken 14, 6 en 22 wurms aan die klam kant aan. Wat stel hierdie resultate voor?

’n Leerder toets die effek van watervolume op die ontkieming van ertjiesaad. Sy maak drie veranderings: P, gebruik bakkies van dieselfde grootte; Q, stel vier bakkies vir elke watervolume op; R, hou elke bakkie by 22 °C. Watter ry klassifiseer die veranderings korrek?

Twee leerders toets die effek van lig op miere se bedrywigheid. Leerder X gebruik twee neste by elke ligvlak, met dieselfde temperatuur en tyd van die dag. Leerder Y gebruik tien neste by elke ligvlak, maar toets die dowwe vlak in die oggend en die helder vlak in die middag. Watter evaluering is die beste?

’n Leerder teken ’n lyngrafiek van die getal sade wat ontkiem het (afhanklike veranderlike) by vyf temperature (onafhanklike veranderlike). Waar kom die temperatuur?

’n Leerder meet die gemiddelde skulpelengte van slakke in millimeter in drie tuine en teken ’n staafgrafiek. Watter byskrif is korrek vir die vertikale as?

Die temperature in ’n toets is 10 °C, 20 °C, 30 °C en 50 °C. Watter skaal is korrek vir die horisontale as van ’n lyngrafiek?

’n Lyngrafiek wys die gemiddelde hoogte (cm) van tamatiesaailinge per week. Met kompos gevoed: 8, 15, 24, 28 en 33 vir weke 0 tot 4. Nie gevoed nie: 8, 12, 15, 21 en 28. Hoeveel sentimeter langer was die gevoede saailinge in week 3?

’n Lyngrafiek word met ’n rubriek van ses punte nagesien: opskrif, tipe grafiek, byskrifte van die asse met eenhede, gelyke skaal, stipping en verbinding. Die leerder se grafiek het geen opskrif nie; dit is die korrekte tipe; albei asse is benoem, maar die vertikale as het geen eenheid nie; die skaal styg in gelyke stappe; een van agt punte is verkeerd gestip; en die punte is met ’n liniaal verbind. Hoeveel van die ses punte verdien sy?

Van 80 insekte wat in ’n tuin getel is, was 20 kewers. Watter berekening gee die persentasie kewers?

’n Leerder tel die sade wat in ses bakkies by 25 °C ontkiem het: 14, 17, 15, 18, 16 en 12. Wat is die gemiddelde getal sade wat per bakkie ontkiem het (tot een desimale plek)?

Die gemiddelde getal blare op ’n spinasieplant het in ’n maand van 6 tot 15 toegeneem. Wat is die persentasietoename?

’n Heuwelkol het 40 plante en 14 daarvan is aalwyne. Watter hoek verteenwoordig die aalwyne op ’n sirkelgrafiek?

Stam P het van 20 mm tot 30 mm gegroei en stam Q van 40 mm tot 55 mm. Watter stelling is korrek?

Watter beskrywing van die byskrifte op ’n biologiese tekening verdien die byskrifpunt?

’n Leerder ken die lengte van haar tekening en die werklike lengte van die monster. Wat is die korrekte manier om die vergroting te bepaal?

’n Leerder sny ’n stam in die lengte, van die basis na die punt, sodat sy die lang buise binne-in kan sien. Wat word hierdie snit genoem?

’n Tekening word uit 3 nagesien: een punt vir ’n opskrif wat die vergroting insluit, een vir ’n duidelike potloodtekening in proporsie sonder skakering, en een vir gelineerde byskrifte wat nie kruis nie. Zinhle se tekening het ’n opskrif sonder die vergroting, ’n netjiese ongeskakeerde potloodomtrek en gelineerde byskrifte wat nie kruis nie. Hoeveel punte verdien sy?

In ’n tekening teen ×500 is ’n lynskaal 25 mm lank. Watter werklike lengte verteenwoordig die lynskaal?

Sizwe wil uitvind of lig die getal pampoensade wat ontkiem, beïnvloed. Hy sit 5 sade op klam watte met 10 mL water in ’n donker kas, en 5 sade op klam watte met 30 mL water op ’n sonnige vensterbank. Ná een week tel hy die sade wat ontkiem het en sê dat lig pampoensade laat ontkiem. Gebruik sy ondersoek om die vrae te beantwoord.
(a) Noem die onafhanklike veranderlike en die afhanklike veranderlike. (2)
(b) Identifiseer EEN fout wat sy toets ongeldig maak en sê hoe om dit reg te stel. (2)
(c) Identifiseer EEN fout wat sy resultate onbetroubaar maak en sê hoe om dit reg te stel. (2)

1. Onafhanklike veranderlike: lig (lig of donker, sonnig of donker)Die onafhanklike veranderlike is die faktor wat die leerder doelbewus verander. Hier is dit die teenwoordigheid van lig, dus noem die faktor en nie die kas of die sade nie.
2. Afhanklike veranderlike: die getal sade wat ontkiem hetDie afhanklike veranderlike is die grootheid wat gemeet word. Skryf ‘getal sade wat ontkiem het’, ’n telbare grootheid, nie ‘die sade’ nie.
3. Geldigheidsfout: die twee groepe het verskillende volumes water gekry (10 mL en 30 mL), of verskillende temperature’n Geldige toets verander slegs die onafhanklike veranderlike. Enige tweede verskil tussen die groepe (hier water, of temperatuur) breek dit. Aanvaar enige een van die twee foute.
4. Regstelling: gee albei groepe dieselfde volume water (of hou die temperatuur dieselfde)Die regstelling moet die faktor wat ongelyk was, gelyk maak sodat slegs lig verskil. ’n Fout sonder sy regstelling verdien hier geen punt nie.
5. Betroubaarheidsfout: slegs 5 sade in elke groep, en die toets is nie herhaal nieBetroubaarheid kom van herhalings en ’n groter steekproef. Min sade en ’n enkele proef laat toeval die uitslag bepaal.
6. Regstelling: gebruik meer sade, of herhaal die toets verskeie kere, en bereken die gemiddeldeDie oplossing is ’n groter steekproef of meer herhalings met ’n gemiddelde. Dit is die betroubaarheidsoplossing, nie dieselfde oplossing as vir geldigheid nie.

Die onafhanklike veranderlike is die lig (die sade in die donker teenoor die sade in die son). Die afhanklike veranderlike is die getal sade wat ontkiem het. Sy toets is nie geldig nie, omdat die twee groepe verskillende volumes water gekry het, 10 mL en 30 mL, dus is lig nie die enigste verskil nie. Hy moet albei groepe dieselfde volume water gee, byvoorbeeld 20 mL elk. Sy resultate is nie betroubaar nie, omdat hy net vyf sade in elke groep gebruik het en die toets nie herhaal het nie. Hy moet meer sade in elke groep gebruik, of die toets verskeie kere herhaal, en die gemiddelde bereken.

’n Leerder het getel hoeveel van 20 sade by dowwe lig en by helder lig ontkiem het vir drie soorte saad. Radys: dof 12, helder 18. Boontjie: dof 8, helder 14. Kropslaai: dof 5, helder 16. Beskryf hoe sy ’n grafiek van hierdie resultate moet teken sodat sy al ses punte van die grafiekrubriek verdien. (6)

1. Opskrif: ’n titel wat albei veranderlikes noemDie opskrif is die maklikste punt: ’n titel bo die grafiek wat sê wat teenoor wat gestip is.
2. Tipe: ’n staafgrafiek, omdat die soorte saad afsonderlike kategorieë isAfsonderlike kategorieë (radys, boontjie, kropslaai) vra vir ’n staafgrafiek. ’n Lyngrafiek is vir verandering oor tyd en ’n histogram vir kontinue klasse.
3. Byskrifte van die asse: horisontale as vir die soort saad, vertikale as vir die getal sade wat ontkiem hetElke as noem sy grootheid (en eenheid waar daar een is). Die onafhanklike veranderlike is op die horisontale as en die telling gaan teen die vertikale as op.
4. Skaal: gelyke stappe op die vertikale as, begin by 0 en reik minstens tot 18Die skaal moet in gelyke stappe vanaf 0 styg en lank genoeg wees vir die grootste waarde (18). Ongelyke stappe verdraai die grafiek.
5. Stipping: elke staaf tot sy presiese hoogte geteken (ses stawe)Elke staaf moet sy waarde bereik, soos radys by helder lig tot 18. Een verkeerde staaf verloor die stippunt.
6. Stawe en sleutel: stawe van gelyke breedte met gapings tussen die soorte saad, en ’n sleutel vir dowwe en helder ligStawe word netjies in gelyke breedtes met gapings geteken, en twee reekse op een stel asse het ’n sleutel nodig om dof en helder uit mekaar te hou.

Gee die grafiek ’n opskrif wat albei veranderlikes noem, soos die getal sade wat by dowwe en helder lig ontkiem het vir drie soorte saad. Teken ’n staafgrafiek, omdat radys, boontjie en kropslaai afsonderlike kategorieë is. Benoem die horisontale as soort saad en die vertikale as getal sade wat ontkiem het (uit 20). Gebruik ’n gelyke skaal op die vertikale as wat by 0 begin en in gelyke stappe van 2 tot 20 styg. Stip elke staaf tot sy presiese hoogte, byvoorbeeld radys by helder lig tot 18. Teken die stawe van dieselfde breedte met gapings tussen die soorte saad, en voeg ’n sleutel by wat wys watter staaf dowwe lig en watter helder lig is.

Die gemiddelde massa van tuinkerssaailinge aan die begin van ’n ondersoek was 8 g. Ná 12 dae het drie saailinge uit die groep massas van 17 g, 21 g en 22 g gehad.
(a) Bereken die gemiddelde massa van die drie saailinge ná 12 dae. (2)
(b) Bereken die persentasietoename in die gemiddelde massa. (2)
(c) Verduidelik hoekom die toename deur die beginmassa gedeel word en nie deur die eindmassa nie. (1)
Wys al jou bewerkings in volsinne of stappe.

1. Tel die drie massas bymekaar: 17 + 21 + 22 = 60 gEen reël bewerking: die totaal van die drie massas. ’n Glips hier word deurgedra, maar die som self verdien die punt.
2. Deel deur 3: gemiddelde = 20 gDie gemiddelde is die totaal gedeel deur die getal waardes, wat 3 is, nie die 12 dae nie. Die finale waarde is 20 g.
3. Bewerking vir die toename: (20 - 8) ÷ 8 × 100Die verandering (20 - 8 = 12) word deur die oorspronklike 8 gedeel en met 100 vermenigvuldig. Om deur 20 te deel, is die algemeenste fout en verloor hierdie punt.
4. Persentasietoename = 150%Finale antwoord met die bewerking hierbo: 12 ÷ 8 × 100 = 150%.
5. Verduideliking: die verandering word teen die beginwaarde (oorspronklike waarde) gemeet’n Persentasietoename sê hoeveel groter die groep geword het in vergelyking met waar dit begin het, dus is die beginmassa die geheel. Om deur die eindmassa te deel, vergelyk met die verkeerde geheel.

17 + 21 + 22 = 60 g. 60 ÷ 3 = 20 g, dus is die gemiddelde massa ná 12 dae 20 g. Persentasietoename = (20 − 8) ÷ 8 × 100, wat 12 ÷ 8 × 100 = 150% is. Ek deel deur die beginmassa omdat die toename teen die waarde gemeet word waarmee die groep begin het, en om deur die eindmassa te deel sou dit met die verkeerde geheel vergelyk.

Verduidelik aan ’n Graad 8-leerder die verskil tussen ’n waarneming en ’n afleiding, met ’n voetspoor in nat sand as voorbeeld.

Verduidelik aan ’n Graad 8-leerder hoe om ’n persentasietoename te bereken, en hoekom jy deur die beginwaarde moet deel.

Verduidelik aan ’n Graad 8-leerder hoe om die werklike grootte van ’n sel uit ’n vergrote tekening te bepaal, en hoekom albei metings in dieselfde eenheid moet wees.