Gasvryheidstudies

Wat jy moet kan doen

• Sê wat die gasvryheidsindustrie is, noem die ses sektore en die dienste wat elkeen verskaf
• Noem die vier tipes voedsel- en drankondernemings en herken elkeen aan ’n diensaanduiding
• Vergelyk ondernemings in jou omgewing op dienste en produkte
• Verduidelik wat ’n agentskap (franchise) is, in voedsel en drank en in akkommodasie, met sy voor- en nadele
• Onderskei akkommodasie met formele diens van gaste akkommodasie en noem die tipes in elk
• Noem die posisies in die kamerafdeling, gee elkeen se rol en verduidelik hoe hulle saamwerk
• Beskryf die algemene bestuurder en die assistent bestuurder en hoe hulle by mekaar aansluit

Kerninhoud · Wat Gasvryheidstudies is: die sektore en die dienste verskaf

Gasvryheid beteken om gaste welkom te laat voel en na hulle om te sien terwyl hulle van die huis af weg is. Gasvryheidstudies is die vak wat jou leer hoe besighede gaste voed, huisves en vermaak, en hoe die mense wat daar werk, georganiseer is. As jy by ’n restaurant eet, in ’n gastehuis slaap of ’n troue by ’n funksiesentrum bywoon, gebruik jy die gasvryheidsindustrie, en elkeen wat jou bedien het, het ’n loopbaan daarin.

Die KABV vra dat jy die sektore en die dienste wat elkeen verskaf, ken. Die KABV self noem voedsel en drank en akkommodasie; die jaarlikse onderrigplan (JOP) voeg vier sektornaame by, so leer al ses.

’n Enkele besigheid kan tot meer as een sektor behoort. ’n Groot hotel verkoop beddens (akkommodasie), maaltye in sy restaurant (voedsel en drank), bied konferensies aan (funksies en geleenthede) en het dalk ’n gimnasium (ontspanning). Om ’n diens te klassifiseer, vra: wat koop die gas eintlik? ’n Bed vir die nag is akkommodasie; ’n maaltyd is voedsel en drank; ’n sitplek by ’n vertoning is vermaak.

Moenie vermaak en ontspanning met mekaar verwar nie. By vermaak kyk of luister die gas (’n vertoning, ’n orkes, ’n fliek). By ontspanning neem die gas self deel (swem, gimnasium, gholf). Die JOP lys albei, so ’n vraag kan jou vra om hulle uit mekaar te ken.

Elke sektor is ook ’n bron van beroepsmoontlikhede. Akkommodasie het ontvangspersoneel, huishouers en bestuurders nodig. Voedsel en drank het sjefs, kelners en kroegmanne nodig. Funksies en geleenthede het beplanners en spyseniers nodig, terwyl ontspanning fiksheidsinstrukteurs en spa-terapeute nodig het. Die vaardighede oorvleuel: goeie kommunikasie, netheid, spanwerk en ’n vriendelike houding tel in elke sektor, en daarom kan ’n leerder wat in een sektor kan werk, dikwels na ’n ander skuif.

Let ook op dat die sektore van mekaar afhang. ’n Gas wat vir ’n konferensie reis, het ’n bed nodig (akkommodasie), maaltye (voedsel en drank) en ’n saal vir die sessies (funksies en geleenthede). Hoe meer sektore ’n besigheid goed kombineer, hoe vollediger is die verblyf wat dit kan bied.

Kerninhoud · Voedsel- en drankondernemings: verspreiding, beroepsmoontlikhede en die vier tipes

Voedsel- en drankondernemings is oral in Suid-Afrika versprei: in middestede, inkopiesentrums, klein dorpies, townships, dorpe op die platteland, by strande, langs plaaspaaie en by vulstasies. Hulle is nie almal dieselfde nie, want Suid-Afrika se kulture is nie almal dieselfde nie. Baie kultuurtradisies bepaal wat verkoop word: Afrika-geregte by ’n township-shisanyama, Indiese kerrie en bunny chow, Kaaps-Maleise koesisters en bredies, Portugese-styl gebraaide hoender, en nog baie meer. Hierdie mengsel is die kulturele diversiteit van ons gasvryheidsindustrie, en dit is deel van wat Suid-Afrikaanse kos vir besoekers uniek maak.

Die industrie is ook ’n werkgewer. Beroepsmoontlikhede in voedsel en drank sluit in kok of sjef, bakker, kelner, barista, kroegman, gasheer of gasvrou, spysenier en restaurantbestuurder.

Die KABV noem vier tipes voedsel- en drankondernemings. Elkeen word herken aan die diensaanduiding wat dit verklap.

Die tipe vertel jou ook hoe die gas bedien word. By ’n fynproewer restaurant en ’n familie restaurant neem kelners die bestelling by die tafel en bring die kos. By ’n koffiewinkel kan die gas by die toonbank bestel en by die tafel bedien word. By ’n kitskos afsetpunt bestel en haal die gas die kos by die toonbank of die drive-through. Kliënte kies ’n onderneming volgens wat hulle op daardie oomblik nodig het: tyd, begroting, geleentheid en met wie hulle is. Daarom kan een dorp al vier tipes langs mekaar onderhou.

Kerninhoud · Voedsel- en drankondernemings in die omgewing: dienste verskaf en produkte vergelyk

Die KABV vra dat jy die ondernemings in jou eie omgewing identifiseer en hulle dienste en produkte vergelyk. Dit stel dit ook as ’n Kwartaal 1-projek voor (KABV p.20). Die metode is dieselfde of jy dit vir die projek of vir ’n toets doen: identifiseer eers die tipe met die aanduiding, en vergelyk dan op dieselfde opskrifte sodat jou vergelyking regverdig is.

• Tipe: fynproewer restaurant, familie restaurant, koffiewinkel of kitskos afsetpunt.
• Dienste: tafel- of toonbankbediening, wegneem, aflewering, drive-through, bespreking.
• Produkte: die omvang van die spyskaart, die soort kos, die porsiegrootte en die prys.
• Fasiliteite: parkering, toilette, ’n speelarea, gratis wifi, buitesitplek.
• Kliënte en personeel: vir wie die plek bedoel is, en hoe formeel die personeel aantrek en praat.

Sodra die tabel ingevul is, sluit af met ’n kort gevolgtrekking: watter plek pas by watter kliënt en hoekom. Plek A pas byvoorbeeld by ’n gesin wat ’n uur lank wil sit en gesels, terwyl Plek B by ’n werker met ’n kort etenstyd pas. ’n Gevolgtrekking wat die dienste en produkte aan ’n kliënt koppel, verdien meer as ’n kaal lys verskille.

Hier is ’n stimulus in die styl wat jy gaan kry: ’n uittreksel wat ’n plek beskryf, gevolg deur ’n vraag. Lees dit, vind die aanduidings en noem die tipe.

Kerninhoud · Agentskappe (franchises) in voedsel- en drankondernemings en in akkommodasie-ondernemings

’n Agentskap (franchise) is ’n besigheidsmodel. Die eienaar van ’n suksesvolle handelsmerk (die franchise-gewer) verkoop aan ander mense (die franchise-nemers) die reg om ’n besigheid onder sy naam te bedryf, met sy spyskaart, resepte, uniforms en werkswyse, in ruil vir fooie. Baie kitskos afsetpunte is agentskappe, en ’n kliënt kry dus oral dieselfde spyskaart en standaarde.

Die reëls van die reëling word in ’n franchise-ooreenkoms neergeskryf. Die franchise-nemer betaal gewoonlik ’n eenmalige fooi om te begin en betaal daarna gereeld aan die franchise-gewer, dikwels ’n deel van wat die afsetpunt verdien. In ruil ontvang die franchise-nemer die handelsmerk, die opleiding, die resepte en die bemarking. Die franchise-gewer kan sy naam net gerespekteer hou as elke afsetpunt dieselfde standaarde volg, en daarom is die reëls streng.

Agentskappe is nie net vir kos nie. Akkommodasie het hulle ook: ’n hotelgroep kan ’n eienaar toelaat om ’n hotel onder die groep se naam en standaarde te bedryf, sodat gaste weet wat om te verwag voordat hulle aankom.

Onderskei die franchise-gewer en die franchise-nemer. Die franchise-gewer besit die handelsmerk en verkoop die reg om dit te gebruik. Die franchise-nemer koop daardie reg, bedryf die afsetpunt en is dié wat die fooie betaal. Skryf neer watter een van die twee elke stelling beskryf.

Kerninhoud · Akkommodasie-ondernemings: akkommodasie met formele diens, gaste akkommodasie en beroepsmoontlikhede

Akkommodasie-ondernemings gee gaste ’n slaapplek weg van die huis af. Die KABV groepeer hulle in twee: akkommodasie met formele diens en gaste akkommodasie. Die verskil is die vlak van diens en die grootte van die besigheid.

Akkommodasie met formele diens beteken die hotel en die lodge. Dit is groter besighede met ’n volle personeel, ’n ontvangstoonbank, huishouding, ’n restaurant en georganiseerde afdelings. ’n Lodge is dikwels in ’n natuur- of wildreservaat en sluit gewoonlik maaltye en aktiwiteite in die prys in. Gaste akkommodasie beteken die safarigastehuis, die gastehuis en die B&B (bed en ontbyt). Dit is kleiner, dikwels deur die eienaar bestuur, met minder kamers, ’n huislike gevoel en ’n meer persoonlike welkom.

Gaste kies om verskillende redes tussen die twee groepe. ’n Sakereisiger wat ’n gimnasium, ’n restaurant en ’n vergaderkamer nodig het, sal na ’n hotel kyk. ’n Paartjie wat ’n rustige naweek op die platteland met ’n tuisgemaakte ontbyt wil hê, kies dalk ’n safarigastehuis of ’n B&B. Die dienste, die personeel en die prys volg almal uit die groep, en dus is die aanduiding wat die groep beslis, die een om voor uit te kyk.

Loopbane in akkommodasie sluit in ontvangspersoneel, besprekingspersoneel, kamerbediende, huishouer, instandhoudingswerker, portier, sjef, bestuurder en eienaar van ’n gastehuis. Die latere opskrifte wys hoe die groter poste inmekaarpas.

Kerninhoud · Kamerafdeling: posisies, rolle, verantwoordelikhede en interverwantskap

In ’n hotel of lodge is die kamerafdeling die deel van die besigheid wat na die gas se kamer en die gas se verblyf omsien: die bespreking, die aankoms, die skoon kamer, die toerusting wat werk, en die vertrek. Dit het drie arms. Die voorkantoorbestuurder sorg vir ontvangs en besprekings, die instandhoudingsbestuurder vir herstelwerk, en die uitvoerende huishouer vir skoonmaak en wasgoed. Al drie doen verslag aan die kamerafdelingsbestuurder.

Die posisies werk net as hulle interverwant is, wat beteken hulle is van mekaar afhanklik en gee inligting aan mekaar deur. Die besprekingspersoneel sê vir die ontvangstoonbank wie gaan aankom, en die ontvangstoonbank sê vir huishouding watter kamers vry is om skoon te maak. Huishouding sê vir die ontvangstoonbank wanneer ’n kamer gereed is, en rapporteer enige gebreekte item aan instandhouding. Instandhouding sê vir albei wanneer die herstel klaar is en die kamer weer verkoop kan word.

Volg een gas deur die verblyf om die afdeling aan die werk te sien. Voor aankoms teken die besprekingspersoneel die bespreking aan. By aankoms teken die ontvangspersoneel die gas in en gee die sleutel. Tydens die verblyf hanteer die kommunikasie en PBX operateur die oproepe, maak die kamerbediendes die kamer skoon en herstel die instandhoudingspan enige fout. By vertrek teken die ontvangstoonbank die gas uit en sê vir huishouding die kamer is leeg. Die kamerafdelingsbestuurder sorg dat elke stap glad verloop, want ’n mislukking by enige stap word deur die gas gevoel.

Kerninhoud · Senior bestuursposisies: die algemene bestuurder en die assistent bestuurder

Bokant die afdelings in ’n hotel of lodge sit die twee senior bestuursposisies. Die algemene bestuurder dra die algehele verantwoordelikheid vir die onderneming: sy wins, sy standaarde, sy personeel en sy gaste. Die algemene bestuurder stel die rigting en doen verslag aan die eienaar. Die assistent bestuurder help die algemene bestuurder en voer die planne in die daaglikse bedryf uit.

Hoe hulle interverwant is: die algemene bestuurder besluit, die assistent bestuurder maak dit gebeur, en die departementshoofde (soos die kamerafdelingsbestuurder) doen opwaarts verslag deur hulle. As die algemene bestuurder weg is, neem die assistent bestuurder beheer oor, en daarom moet die twee altyd weet wat die ander doen.

Dit is die bevelsketting: opdragte gaan van die algemene bestuurder af na die assistent bestuurder na die departementshoofde, en verslae gaan langs dieselfde lyn terug op. ’n Kamerbediende met ’n probleem gaan nie reguit na die algemene bestuurder nie; die probleem gaan op deur die uitvoerende huishouer en die kamerafdelingsbestuurder, en bereik net die senior bestuurders as dit ernstig is.