Elke onderskeiding begin by een onderwerp op 'n slag.- begin nou
Afdeling A is die grootste enkele vraag in Vraestel 1: 30 van die 80 punte, met ongeveer 50 minute om dit te beantwoord. Jy kry ’n leesteks van 400 tot 500 woorde met genommerde paragrawe (Teks A) en ’n visuele teks (Teks B), soos ’n grafiek, ’n tabel, ’n advertensie of ’n spotprent. In die November 2025-memorandum was Teks A 24 punte (vrae 1.1 tot 1.13) en Teks B 6 punte (vrae 1.14 tot 1.18).
Die punt in hakies is ’n instruksie, nie ’n voorstel nie: (1) vra een feit en (2) vra twee afsonderlike feite. Skryf nie een lang sin waar twee feite gevra word nie.
Afdeling A kry ongeveer 50 minute. Die verdeling hieronder is ons voorstel, nie ’n voorskrif nie. Dit begin met vluglees en soeklees, twee leesstrategieë wat die KABV noem: eers kyk jy vinnig na die opskrif en die prent, dan lees jy die vrae, en dan eers lees jy die teks.
| Stap | Tyd | Wat jy doen |
|---|---|---|
| 1. Vinnige oorsig | 3 min | Lees die opskrif, die onderskrif en die bron, en kyk na die visuele teks. Jy bou ’n verwagting van waaroor die teks gaan. |
| 2. Lees die vrae | 5 min | Lees AL die vrae voordat jy die teks deeglik lees. Nou weet jy waarna jy soek en lees jy doelgerig. |
| 3. Lees Teks A | 10 min | Lees deur en onderstreep die stukke wat by ’n vraag pas. Skryf die vraagnommer langs die paragraaf. |
| 4. Beantwoord Teks A | 22 min | Werk in volgorde: die vrae volg meestal die teks se volgorde, so dit spaar soektyd. Teks A is 24 van die 30 punte. |
| 5. Beantwoord Teks B | 6 min | Lees die visuele teks se opskrif, syfers en kleure, en beantwoord die ses punte. Los dit nie tot die laaste minuut nie. |
| 6. Kontroleer | 4 min | Tel of elke antwoord genoeg feite dra vir sy punte, en of jy oorgeskryf het waar eie woorde gevra is. |
Die KABV versprei Afdeling A se punte ongeveer so: 40% letterlik en herorganisasie, 40% afleiding en 20% evaluering en waardering. As jy weet watter soort vraag jy voor het, weet jy hoe die antwoord moet lyk.
| Vlak | Ongeveer | Opdragwoorde | Wat die antwoord moet doen |
|---|---|---|---|
| Letterlik en herorganisasie | 40% | Noem, Identifiseer, Haal aan, Maak ’n lys, Kies die korrekte antwoord | Die antwoord staan in die teks. Vind dit en skryf dit netjies neer; by herorganisasie sorteer of groepeer jy feite wat reeds daar is. |
| Afleiding | 40% | Verduidelik, Waarom, Wat impliseer, In jou eie woorde | Die antwoord staan nie woordeliks in die teks nie. Jy lei dit af uit wat wel daar staan. |
| Evaluering en waardering | 20% | Stem jy saam … Motiveer, Dink jy …, Gee redes vir jou antwoord | Jou eie oordeel, maar gekoppel aan bewys uit die teks. |
| Tipe | Hoe dit lyk | Wat die antwoord moet doen |
|---|---|---|
| Figuurlik of letterlik (1 + 1) | Het die sin ’n letterlike of ’n figuurlike betekenis? Dan: verduidelik jou antwoord. (Junie 2019, 1.15; November 2025, 1.1.1 en 1.1.2) | Kies een van die twee woorde en verduidelik dan wat die woorde werklik beteken. |
| Een woord of een feit (1) | Wie, Watter, In watter, Noem. (November 2025: ’n naam by 1.2 en ’n sport by 1.3) | Skryf net die woord of die feit. As jy ’n volsin skryf, onderstreep die woord. |
| Aanhaling (1) | Haal die woordgroep aan wat … (November 2025, 1.5.1) | Skryf die woorde presies soos in die teks. |
| Kies die korrekte antwoord (1) | Kies A tot D, of kies tussen twee woorde in hakies. (Junie 2019, 1.6 en 1.14) | Skryf die letter of die volledige antwoord. |
| Pasmaat (3) | Kolom A teenoor Kolom B. (November 2025, 1.11: drie items, drie punte) | Skryf die letter uit Kolom B langs elke item in Kolom A. |
| Twee feite of redes (2) | Noem TWEE …, Noem TWEE APARTE woorde. (Junie 2019, 1.1 en 1.11; November 2025, 1.10.2) | Gee twee afsonderlike antwoorde, een vir elke punt. |
| Getalle uit die teks (1) | Tydsduur en hoeveelhede. (November 2025, 1.7 en 1.8: die memorandum se antwoorde was “sewe maande” en “agt maande”) | Vind die getalle in die teks, werk uit wat gevra word en skryf die eenheid by. |
| Oop vraag (1 tot 2) | Verduidelik waarom …, Hoe gaan dit jou bevoordeel …, Waarna kyk mense …? (Junie 2019, 1.10, 1.12 en 1.13) | Gee jou eie sinvolle antwoord wat by die teks pas. Die memorandum laat dikwels “enige ander relevante antwoord” toe. |
Die November 2025- en Junie 2019-memorandums begin albei met algemene nasienriglyne vir Afdeling A. Hulle bepaal wat jou antwoord werklik verdien, so ken hulle voor die eksamen.
| Reël | Wat dit vir jou beteken |
|---|---|
| Spel- en taalfoute | Word nie gepenaliseer nie, want die fokus is op begrip. (Die Junie 2019-memorandum voeg by: behalwe as die fout die betekenis van die woord verander.) |
| Ja of nee; ek stem saam of nie saam nie | Verdien self geen punt nie. Die rede of motivering verdien die punt. |
| Waar of onwaar; feit of mening | Ook geen punt vir die woord self nie. Die rede verdien die punt. |
| Een woord gevra, volsin gegee | Reg, as jy die korrekte woord onderstreep of op ’n ander manier uitlig. Jy mag ook begin: “Die woord is …”. |
| ’n Reeks antwoorde waar een, twee of drie gevra is | Net die eerste een, twee of drie word nagesien. Is dié verkeerd, help die res van die lys nie. |
| Meervoudigekeuse-vrae | Die letter OF die volledige antwoord word aanvaar. |
| Aanhalings uit die teks | Die Junie 2019-memorandum penaliseer dit nie as die aanhalingstekens ontbreek nie, maar skryf hulle tog. |
| Woorde in ’n ander taal | Word geïgnoreer. Maak die antwoord sonder dié woorde sin, verloor jy niks. |
Kritiese taalbewustheid beteken jy kyk nie net wat die teks sê nie, maar ook hoe en hoekom. Die KABV noem feit en mening, vooroordeel, partydigheid, stereotipering, gevoelstaal, manipulerende taal en die doel van seleksie en weglating van inligting.
| Begrip | Wat dit is | Hoe jy dit raaksien |
|---|---|---|
| Feit | ’n Stelling wat jy kan nagaan, met ’n getal, ’n datum of ’n bron | Soek syfers, name en datums, en vra: kan iemand dit bewys? |
| Mening | ’n Siening wat nie bewys kan word nie | Soek woorde soos “dink”, “beste”, “lekkerste” en “behoort”, en vra: sal almal saamstem? |
| Gevoelstaal | Woorde wat ’n gevoel wek eerder as om net inligting te gee | “Skandalig”, “tragies”, “vreeslik” |
| Vooroordeel | ’n Opinie oor iemand of iets sonder genoeg bewys | “Daardie soort mense …” |
| Stereotipering | Een eienskap word aan ’n hele groep geheg | “Alle tieners …”, “Meisies kan nie …” |
| Partydigheid | Net een kant van die saak word gewys | Wie word aangehaal, en wie se kant is weggelaat? |
| Manipulerende taal | Taal wat jou laat voel of optree sonder dat jy dink | “Net vandag!”, “Moenie jou kind agterlaat nie!” |
Self geskryf vir oefening. Die stil krisis in ons skoolsale
(1) Elke oggend om tienuur staan die ry by die voedingskema om die hoek van die saal. (2) Die onderwysers praat nie daaroor nie, en die leerders wat daar staan, praat ook nie. Mnr. Willems, wat die skema sedert 2019 bestuur, sê die getalle het in drie jaar verdubbel. “Ons gee nie kos uit nie,” sê hy. “Ons hou kinders in die klas. ’n Honger kind leer nie, hy oorleef net.” (3) Sommige ouers sê gratis kos maak kinders lui. Kinders wat nie hoef te sukkel nie, word lui.
Totaal: 6 punte. Elke ✓ is een punt in die memorandum.
Die KABV noem woordbegrip as deel van aandagtige lees: voor- en agtervoegsels, die stam, kontekstuele leidrade, idiome, denotasie en konnotasie, homofone, een woord vir ’n omskrywing en afkortings. Dit is die soort vrae wat tussen die tekstuele vrae van Teks A insluip.
| Woordbegrip | Wat die vraag vra | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Voor- en agtervoegsels en stam | Haal die voorvoegsel en die agtervoegsel weg om die stam te vind | verkoop = ver- + koop; vriendelikheid = vriendelik + -heid |
| Kontekstuele leidrade | Lei die betekenis van ’n onbekende woord af uit die sin rondom dit | In “die bedagsame buurman het ons gehelp” wys “gehelp” dat bedagsaam iets goeds is |
| Idioom of spreekwoord | Gee die figuurlike betekenis, nie die woord-vir-woord-betekenis nie | iemand in die wiele ry = iemand se planne verhinder |
| Figuurlik of letterlik | Sê of die woorde bedoel wat hulle sê, of iets anders | ’n hart van goud is figuurlik: sy is gul en goed, nie van goud nie |
| Homofone | Woorde wat eenders klink maar anders beteken | hart (die orgaan) en hard (nie sag nie) |
| Een woord vir ’n omskrywing | Gee die een woord wat die omskrywing noem | “Plek waar boeke geleen word” = biblioteek |
| Afkorting of akroniem | Sê waarvoor die letters staan | BTW = belasting op toegevoegde waarde |
| Sinoniem en antoniem | Gee ’n woord met dieselfde of die teenoorgestelde betekenis | bly: sinoniem gelukkig, antoniem hartseer |
Teks B is ses punte in die November 2025-memorandum. Die visuele teks is nie versiering nie; dit dra sy eie punte. Die vrae kan van ’n eenvoudige aflees tot ’n eie mening wissel.
| Tipe | Voorbeeld | Wat jy doen |
|---|---|---|
| Waaroor gaan dit? | November 2025, 1.14: die memorandum se antwoord was die onderwerp (kinders en hulle tyd op die selfoon) | Lees die opskrif en die onderskrif. |
| Lees af | November 2025, 1.15 en 1.16 (foonmerke en ’n provinsie); Junie 2019, 1.22 en 1.23 (’n getal en ’n wêreldstreek) | Soek die syfer of die naam in die grafiek en skryf dit met sy eenheid neer. |
| Tydsduur of getal | Junie 2019, 1.24: die antwoord was “44 maande” | Neem die syfer uit die teks en skryf die eenheid by. |
| Woord in die visuele teks | Junie 2019, 1.21: Wat is ’n “gebruikte” voertuig? | Gebruik die konteks en gee die betekenis in jou eie woorde. |
| Waarom trek dit aandag? | Junie 2019, 1.19: Gee TWEE redes (2 punte) | Noem die ontwerpelement (groot skrif, kaart, kleur) en wat dit doen. |
| Dink jy …? Motiveer | Junie 2019, 1.20; November 2025, 1.18 | Gee ’n rede wat jy met ’n syfer uit die grafiek kan bewys. |
| Element | Vraag wat jy jouself afvra |
|---|---|
| Opskrif en slagspreuk | Watter woorde is die grootste, en hoekom juis daardie woorde? |
| Beeld | Wie of wat is in die prent, en wat doen hulle liggaamstaal of gesigsuitdrukking? |
| Kleur | Rooi vir gevaar of dringendheid, groen vir natuur of veiligheid, swart vir erns. |
| Uitleg | Wat staan boaan of in die middel? Dit is wat die ontwerper eerste wil hê jy sien. |
| Getalle | By ’n grafiek: wat is die hoogste en die laagste punt, en wat is die neiging? |
| Teikengroep | Vir wie is dit gemaak? Die taalregister en die beeld verklap dit. |
Die grafiek hierbo is Teks B. Drie vrae, drie punte.
Totaal: 3 punte.
Wat vra ’n vraag wat sê “Haal aan”?
Langs ’n vraag staan “(2)”. Wat sê dit vir jou?
Die vraag lui: “Verduidelik in jou EIE woorde wat ‘hy oorleef net’ beteken.” Watter antwoord doen wat die opdrag vra?
Watter van die volgende vrae vra jou om te motiveer?
By “Stem jy saam? Motiveer.” (2) skryf ’n leerder net: “Ja, die skrywer is reg.” Waarom kry sy waarskynlik nie die punte nie?
Hoe versprei die KABV Afdeling A se punte ongeveer oor die kognitiewe vlakke?
Die antwoord op ’n vraag staan woordeliks in die teks. Watter kognitiewe vlak toets dit?
Die vraag lui: “Wat impliseer die opskrif oor hoe die skrywer oor die skema voel?” Watter vlak is dit hoofsaaklik?
Watter vraag toets afleiding en nie die letterlike vlak nie?
Die vraag lui: “Dink jy die skrywer is regverdig teenoor die ouers? Gee ’n rede.” Watter vlak is dit, en waarom?
Wat doen die nasienriglyne met spel- en taalfoute in Afdeling A se antwoorde?
’n Vraag vra “Stem jy saam? Motiveer.” Hoe val die punte volgens die memorandums?
Die vraag lui “Noem TWEE redes”. ’n Leerder skryf vier redes in ’n lys; net die derde en vierde is reg. Hoeveel punte kry sy volgens die nasienriglyne?
’n Leerder skryf by ’n meervoudigekeuse-vraag die korrekte antwoord volledig uit, sonder die letter. Wat gee die nasienriglyne daarvoor?
’n Vraag vra vir EEN woord. ’n Leerder skryf ’n volsin waarin die korrekte woord nie uitgelig is nie. Wat is die beste raad?
Wat is ’n feit?
Watter van die volgende sinne is ’n mening?
Die skrywer sê: “Alle tieners sit heeldag op hul fone.” Watter term pas die beste?
’n Berig oor ’n staking noem net wat die werkgewer sê en laat die werkers se kant weg. Watter term pas die beste?
Die advertensie lui: “Net vandag! Moenie jou kind agterlaat nie!” ’n Leerder moet motiveer of dit manipulerende taal is. Watter motivering verdien die punt?
“Sy het ’n hart van goud.” Is dit letterlik of figuurlik bedoel?
Watter twee woorde is homofone?
Albei woorde, “woning” en “krot”, dui ’n huis aan. Watter stelling oor hul konnotasie is korrek?
Die skrywer sê: “Die nuwe reël het my in die wiele gery.” Wat bedoel sy?
’n Berig noem ’n vreedsame optog “’n oproer”. Watter verduideliking van die effek is die beste?
Hoe is die 30 punte van Afdeling A in die November 2025-memorandum verdeel?
’n Staafgrafiek wys skermtyd: Graad 8 is 3 uur, Graad 9 is 5 uur en Graad 10 is 9 uur. Hoeveel ure meer as Graad 8 is Graad 10 se skermtyd?
’n Advertensie het die slagspreuk in groot rooi letters bo-aan en die prys in klein swart letters onder. Wat kan jy daaruit aflei?
’n Pamflet oor gesonde kos gebruik groen vir die agtergrond en ’n prent van vars groente. Wat kan jy hieruit aflei oor die boodskap?
’n Grafiek wys dat 80 leerders van een skool gemiddeld 6 uur per dag op hul fone is. Die opskrif sê: “Alle jongmense is aan hul fone verslaaf.” Watter evaluering van die opskrif is die beste?
Lees die uittreksel. “Die leesprogram het die skool verander. ‘Wie lees, ruil sy klein wêreld vir ’n groter een,’ sê mev. Pretorius, die bibliotekaresse.” Verduidelik in jou EIE woorde wat mev. Pretorius bedoel. Gee TWEE feite. (2)
Die leser verlaat sy eie beperkte omgewing en ervaring. Boeke wys hom nuwe plekke en idees, dus leer hy baie meer.
Lees die uittreksel. “Ons gee nie kos uit nie,” sê mnr. Willems. “Ons hou kinders in die klas. ’n Honger kind leer nie, hy oorleef net.” Stem jy saam dat ’n skoolvoedingskema deel van onderwys is en nie net van welsyn nie? Motiveer deur TWEE redes uit die uittreksel te gebruik. (2)
Ja, die skema hou kinders in die klas, dus beskerm dit hulle onderwys. ’n Honger kind kan nie leer nie, so kos help hom om te leer.
Die staafgrafiek wys die gemiddelde skermtyd per dag: Graad 8 is 2 uur, Graad 9 is 4 uur en Graad 10 is 7 uur. Bereken hoeveel ure meer as Graad 8 is Graad 10 se skermtyd. Wys jou berekening en skryf die eenheid by. (3)
Trek Graad 8 se skermtyd van Graad 10 s’n af: 7 − 2. Die antwoord is 5. Die eenheid is uur.
Verduidelik aan ’n Graad 8-leerder die verskil tussen “haal aan”, “in jou eie woorde” en “motiveer”, en hoekom dit punte kos as jy hulle verwar.
Verduidelik hoe jy die 50 minute van Afdeling A verdeel en hoekom jy die vrae lees voordat jy die teks lees.
Verduidelik aan ’n vriend hoe jy ’n feit van ’n mening onderskei, en hoekom “ja” of “nee” alleen by ’n oop vraag niks verdien nie.
Dit is 'n gratis voorsmakie van Onderwerp 1. Die volle gids het elke onderwerp, die selfmerk-vasvrae, oefeneksamens, beplanner, joernaal en welstand-hulpmiddels.
Ontsluit die volle gids op WhatsAppSien pryseJou joernaal word net op hierdie toestel en blaaier gestoor (dit sinkroniseer nie oor toestelle nie en gaan verlore as jy blaaier-data uitvee). Gebruik "Voer uit" om 'n kopie te hou.
Eksamenstres is heeltemal normaal. Hier is 'n paar dinge wat werk. Niks hiervan vervang 'n dokter of 'n vertroude grootmens nie.
Boks-asemhaling: 4 tel in, 4 hou, 4 uit, 4 hou. Doen dit vier keer.
Kyk eers na die voorbeeld hieronder, maak dan jou eie een. Merk elke onderwerp af soos jy dit klaarmaak.
Voorbeeld (reeds ingevul)
| Datum | Vak | Onderwerp | Klaar |
|---|---|---|---|
| Ma 8 Jul | Afrikaans Eerste Addisionele Taal | Jou swakste onderwerp, notas + opsomming | ✓ |
| Di 9 Jul | Afrikaans Eerste Addisionele Taal | Volgende onderwerp + 10 oefenvrae | ✓ |
| Wo 10 Jul | Afrikaans Eerste Addisionele Taal | 'n Volledige vraestel onder tyd | – |
| Do 11 Jul | Afrikaans Eerste Addisionele Taal | Merk die vraestel, hersien swak plekke | – |
Jou plan
| Datum | Vak | Onderwerp | Klaar |
|---|---|---|---|
Jou plan word net op hierdie toestel gestoor. Gebruik "Voer plan uit" om 'n kopie te hou.
'n Wenner is 'n verloorder wat een keer meer probeer het.- hou vol tot by die eksamen