Elke onderskeiding begin by een onderwerp op 'n slag.- begin nou
Voordat jy enige onderwerp hersien, leer eers die vorm van die vraestelle self. Landbouwetenskappe bestaan uit TWEE vraestelle, elk 150 punte en 2½ uur lank, saam 300 punte. Die presiese vrae wissel elke sessie, maar die vorm van elke vraestel, watter onderwerp waar sit en hoeveel elkeen tel, bly jaar na jaar dieselfde.
| Vraag | Afdeling | Wat dit toets | Punte |
|---|---|---|---|
| Vraag 1 | Afdeling A | MKV, passing, terminologie en term-vervanging oor al drie onderwerpe saam | 45 |
| Vraag 2 | Afdeling B | Gestruktureerde datavraag oor die eerste hoofonderwerp | 35 |
| Vraag 3 | Afdeling B | Gestruktureerde datavraag oor die tweede hoofonderwerp | 35 |
| Vraag 4 | Afdeling B | Gestruktureerde datavraag oor die derde hoofonderwerp | 35 |
| Totaal | 150 |
| Hoofonderwerp | Vraestel | Afdeling B | Punte | % van vraestel | % van 300 |
|---|---|---|---|---|---|
| Dierevoeding | V1 | Vraag 2 | 50 | 33,3% | 16,7% |
| Diereproduksie, -beskerming en -beheer | V1 | Vraag 3 | 50 | 33,3% | 16,7% |
| Voortplanting by diere | V1 | Vraag 4 | 50 | 33,3% | 16,7% |
| Landboubestuur en Bemarking | V2 | Vraag 2 | 50 | 33,3% | 16,7% |
| Produksiefaktore | V2 | Vraag 3 | 50 | 33,3% | 16,7% |
| Basiese Landbougenetika | V2 | Vraag 4 | 50 | 33,3% | 16,7% |
Anders as party vakke waar een onderwerp die vraestel oorheers, dra al ses hoofonderwerpe presies dieselfde gewig: 50 punte elk, oftewel 'n derde van sy eie vraestel. Daar is dus geen onderwerp wat jy veilig kan afskeep nie, en geen enkele "groot" onderwerp om op te dobbel nie. Wat wel oor en oor tel, is die vaardighede wat oor onderwerpe heen terugkeer: die benoemde berekeninge, die voorgeskrewe diagramme en die datavraag-tegniek.
| Onderdeel | Wat dit toets | Punte |
|---|---|---|
| 1.1 Meervoudigekeusevrae (MKV) | Tien vrae, insluitend twee kombinasievrae (bv. rangskik in die korrekte volgorde) | 20 |
| 1.2 Passing (pas die kolomme) | Vyf items teen 'n gegewe lys | 10 |
| 1.3 Terminologie | Vyf items: gee die een woord, term of frase | 10 |
| 1.4 Term-vervanging | Vyf items: verander die onderstreepte woord sodat die stelling waar is | 5 |
| Totaal (Afdeling A) | 45 |
| Kognitiewe vlak | Aandeel van die vraestel | Tipiese bevelwoorde |
|---|---|---|
| Vlak A: Kennis | ± 40% | noem, benoem, gee, lys, definieer, rangskik |
| Vlak B: Begrip en toepassing | ± 40% | beskryf, verduidelik, bereken, teken, interpreteer, vergelyk |
| Vlak C: Analise, sintese en evaluering | ± 20% | analiseer, bespreek, ontwerp, evalueer, regverdig, beveel aan |
V: 'n Vraestel is 150 punte in 150 minute (2½ uur). Jy hou 15 minute opsy vir 'n eerste deurlees en 'n laaste kontrole. 'n Afdeling B-vraag tel 35 punte. Ongeveer hoeveel minute behoort jy daaraan te bestee?
Werksbare tyd = 150 - 15 = 135 minute vir 150 punte.
Tyd per punt = 135 ÷ 150 = 0,9 minuut per punt.
Tyd vir die vraag = 35 × 0,9 ≈ 32 minute.
∴ Beplan ongeveer 32 minute vir elke 35-punt Afdeling B-vraag, en hou jou 15 minute reserwe vir Afdeling A en 'n laaste kontrole.
Landbouwetenskappe het twee vraestelle van 150 punte elk (300 saam), 2½ uur elk, albei verdeel in Afdeling A (Vraag 1, 45 punte: MKV, passing, terminologie, term-vervanging) en Afdeling B (Vraag 2, 3 en 4, saam 105 punte: datavrae). Daar is geen Afdeling C nie. Vraestel 1 dek Dierevoeding, Diereproduksie en Voortplanting; Vraestel 2 dek Landboubestuur en Bemarking, Produksiefaktore en Basiese Landbougenetika. Al ses onderwerpe tel 50 punte elk, dus is nie een afskeepbaar nie. Ongeveer 80% van die punte is Vlak A en B (kennis en toepassing), en 20% is hoër orde.
Dit is die berekening-swaarste onderwerp van Vraestel 1: 35 punte in Afdeling B, Vraag 2, plus 15 punte in Afdeling A, en die vraestel toets altyd minstens twee van die genoemde berekeninge met interpretasie "op die plaas". Sit die drie gewaarborgde somme (verteerbaarheidskoëffisiënt, voedingsverhouding en die Pearson-vierkant) eerste vas, want elke stap dra 'n punt, en pak dan die spysvertering-diagram en die mineraal-tekort-pare wat die res van die punte oplewer.
Herkouer: 'n dier met 'n saamgestelde maag van vier kompartemente (rumen, retikulum, omasum, abomasum) wat ruvoer met mikrobes verteer, bv. die bees en die skaap. Nie-herkouer (enkelmaag): 'n dier met een eenvoudige maag wat op ensiemvertering staatmaak, bv. die vark en die hoender. Verteerbaarheidskoëffisiënt (VK): die persentasie van 'n voedingstof wat verteer en geabsorbeer word in plaas van in die mis verlore te gaan. Voedingsverhouding (VV): die verhouding van verteerbare proteïen tot die res van die verteerbare voedingstowwe, geskryf as 1 tot X.
'n Gemerkte diagram van die herkouer se spysverteringskanaal (benoem die vier kompartemente en gee elkeen se funksie) of 'n direkte vergelyking tussen die herkouer en die nie-herkouer is byna elke jaar 'n Afdeling B-gegewe. Gee altyd albei amptelike name (rumen/grootpens) plus die presiese funksie, nooit net die naam nie.
| Kenmerk | Herkouer (bees, skaap) | Nie-herkouer (vark, hoender) |
|---|---|---|
| Maag | Vier kompartemente | Een eenvoudige maag |
| Wie verteer ruvesel | Rumenmikrobes | Kan ruvesel nie doeltreffend verteer nie |
| Hooftipe voer | Ruvoer (gras, hooi) | Kragvoer, meer verteerbare voer |
| Kou | Sluk in en herkou later | Kou dadelik deeglik |
Die vier kompartemente in volgorde: die rumen (grootpens) gis ruvoer met mikrobes, die retikulum (ruitjiespens) vang growwe deeltjies en help die herkoutjie opbring, die omasum (blaarpens) pers oortollige water uit, en die abomasum (melkpens) is die enigste ware maag met suur en ensieme. Die rumenmikrobes is sellulolities (breek ruvesel af), proteolities (breek proteïen af) en amilolities (breek stysel af); hulle vorm die herkouer se hoof-energiebron en maak self B-vitamiene.
Die rol van die rumenmikrobes kom byna elke jaar: hulle breek sellulose (ruvesel) af wat geen soogdier se eie ensieme kan aanpak nie. Dit verklaar ook waarom nie-proteïenstikstof soos ureum SLEGS aan herkouers gevoer mag word: hul mikrobes bou mikrobiese proteïen uit die stikstof, iets wat 'n vark of hoender nie kan doen nie.
| Tekortsimptoom (word dikwels gegee) | Ontbrekende voedingstof (vul in) |
|---|---|
| Krop (vergrote skildklier) | Jodium (I) |
| Ragitis by jong diere, melkkoors | Kalsium (Ca) |
| Witspiersiekte (stywesiekte) | Selenium (Se) saam met vitamien E |
| Bloedarmoede (anemie) | Yster (Fe) |
| Grasstuipe (laktasietetanie) | Magnesium (Mg) |
| Nagblindheid | Vitamien A |
Energievloei val trapsgewys: bruto energie (BE) → verteerbare energie (VE, min mis) → metaboliese energie (ME, min urine en gasse) → netto energie (NE, min hitteverlies), alles in megajoule (MJ). NE is altyd die kleinste, want by elke stap gaan energie verlore. VK-drempel: bo ongeveer 70% is 'n voer goed verteerbaar. VV-drempel: nou (minder as ongeveer 1 tot 5) is proteïenryk vir produksie, wyd (meer as ongeveer 1 tot 8) is vir onderhoud.
Gratis een- tot tweepuntvrae wat 'n voorbereide leerder nooit mag verloor nie: "Noem die ware maag van die herkouer" (= abomasum/melkpens), "Gee EEN voorbeeld van 'n nie-herkouer" (= vark of hoender), "Watter voedingstof lewer 2,25 keer die energie van koolhidrate?" (= vet of eterekstrak), en "Klassifiseer mielies as ruvoer of kragvoer" (= kragvoer).
V: 'n Skaap vreet daagliks voer wat 800 g proteïen bevat. Ontleding wys dat die mis 160 g proteïen bevat. Bereken die verteerbaarheidskoëffisiënt van die proteïen en interpreteer die waarde.
Formule: VK (%) = [(voedingstof in voer − voedingstof in mis) ÷ voedingstof in voer] × 100
Vervanging: VK = [(800 − 160) ÷ 800] × 100
Uitwerking: VK = (640 ÷ 800) × 100 = 80%
∴ 80% van die proteïen is verteer en geabsorbeer en net 20% is in die mis verloor. 'n Waarde bo ongeveer 70% dui op 'n hoogs verteerbare voer.
V: 'n Voer bevat 8% verteerbare proteïen (VP) en 72% totale verteerbare voedingstowwe (TVV). Bereken die voedingsverhouding en sê vir watter tipe rantsoen die voer geskik is.
Formule: VV = VP tot (TVV − VP), herlei sodat die proteïendeel 1 is
Vervanging: VV = 8 tot (72 − 8) = 8 tot 64
Uitwerking: deel albei kante deur 8, dus VV = 1 tot 8
∴ 'n Wye verhouding van 1 tot 8. Die voer is energieryk en dus geskik vir 'n onderhoudrantsoen vir 'n volwasse, rusende dier.
V: 'n Boer meng sojaboon-oliekoek (44% proteïen) met mielies (8% proteïen) tot 'n rantsoen van 20% proteïen. Bepaal met die Pearson-vierkant die massa van elke voer in 'n mengsel van 600 kg. (Let wel: dit is die Pearson-vierkant vir voer, NIE die Punnett-vierkant van genetika nie.)
Stap 1: plaas die teikenwaarde (20) in die middel, oliekoek (44) links bo en mielies (8) links onder.
Stap 2 (trek diagonaal af): dele oliekoek = 20 − 8 = 12 dele; dele mielies = 44 − 20 = 24 dele.
Stap 3 (totaal en persentasie): totaal = 12 + 24 = 36 dele. Oliekoek = (12 ÷ 36) × 100 = 33,3%; mielies = (24 ÷ 36) × 100 = 66,7%.
Stap 4 (in 600 kg): oliekoek = 33,3% × 600 = 200 kg; mielies = 66,7% × 600 = 400 kg.
∴ Meng 200 kg sojaboon-oliekoek met 400 kg mielies. Kontrole: (200 × 44 + 400 × 8) ÷ 600 = 20%.
Moenie al vier kompartemente "mae" noem nie: dit is vier dele van EEN maag, en net die abomasum is die ware maag. Verwar NOOIT die Pearson-vierkant (voerformulering, Vraestel 1) met die Punnett-vierkant (genetiese kruisings, Vraestel 2) nie. By 'n berekening verloor 'n kaal getal sonder eenheid of interpretasie punte: wys altyd die formule, die vervanging, die antwoord met eenheid, en 'n interpretasie "op die plaas".
Die vier kompartemente in een sin: grootpens gis, ruitjiespens sorteer, blaarpens pers water uit, en melkpens verteer met ensieme. Die eerste letters (G-R-B-M) volg die pad van die voer deur die dier.
Die herkouer verteer ruvoer met mikrobes in vier kompartemente (grootpens, ruitjiespens, blaarpens, melkpens), terwyl die nie-herkouer op ensiemvertering staatmaak. Voer lewer water, proteïene, koolhidrate, vette, minerale en vitamiene, elk met 'n funksie en tekortsimptoom, en die energie daal van bruto na verteerbare na metaboliese na netto energie. Sit die drie somme koud vas: die verteerbaarheidskoëffisiënt (persentasie verteer), die voedingsverhouding (nou vir produksie, wyd vir onderhoud) en die Pearson-vierkant (meng twee voere deur diagonaal af te trek). Voere is ruvoer of kragvoer, met ureum (NPN) net vir herkouers.
Dit is 'n gratis voorsmakie van Onderwerp 1. Die volle gids het elke onderwerp, die selfmerk-vasvrae, oefeneksamens, beplanner, joernaal en welstand-hulpmiddels.
Ontsluit die volle gids op WhatsAppSien pryse'n Wenner is 'n verloorder wat een keer meer probeer het.- hou vol tot by die eksamen